Nagłówki obiegły świat w wersji „Argentyna pozwoli sztucznej inteligencji prowadzić spółki”. Przeczytałem projekt. To, co w nim faktycznie jest, jest mniej sensacyjne i znacznie bardziej użyteczne dla kogoś, kto prowadzi firmę — bo odpowiedzialność nie przenosi się na algorytm ani o centymetr.
Charles Stross opisał w Accelerando świat, w którym spółki zakładają inne spółki bez udziału człowieka, a byty programowe stają się podmiotami obrotu. Książka jest z 2005 roku i przez dwie dekady czytało się ją jako satyrę. Od maja 2026 warto ją czytać jako pytanie o ustrój gospodarczy — ale odpowiedź, której udziela argentyński ustawodawca, jest ostrożniejsza, niż sugerują nagłówki.
Co Argentyna faktycznie proponuje
W maju 2026 roku argentyńska władza wykonawcza skierowała do Senatu projekt nowej ustawy o spółkach (INLEG-2026-53661873-APN-PTE), który ma uchylić i zastąpić obowiązującą od 1972 roku ustawę 19.550. To nie jest nowelizacja przy okazji — to wymiana jednego z fundamentów tamtejszego prawa gospodarczego.
Projekt wprowadza pojęcie spółki zautomatyzowanej. Art. 14 definiuje ją jako spółkę dowolnego istniejącego typu, która realizuje swój cel „bez potrzeby zasobów ludzkich do bieżącej działalności”, posługując się autonomicznymi systemami algorytmicznymi. Kluczowe jest to, czego ta definicja nie robi: nie tworzy nowego rodzaju podmiotu. Opisuje sposób działania istniejącej spółki, a nie nowy byt prawny.
Osobno projekt uznaje organizacje autonomiczne działające na blockchainie, prowadzące swoją aktywność według reguł zapisanych w kontraktach.
Czego w tym projekcie nie ma — i to jest najważniejsze
Projekt nigdzie nie czyni sztucznej inteligencji podmiotem prawa. Art. 1 mówi o spółce jako przedsięwzięciu „jednej lub więcej osób”. Art. 3 stwierdza, że osobą prawną jest spółka — nie algorytm. Cała konstrukcja opiera się na kotwicach po stronie człowieka:
| Przepis projektu | Co utrzymuje |
|---|---|
| art. 260 | przedstawiciel prawny spółki musi być osobą fizyczną |
| art. 262 | założyciel odpowiada bez ograniczenia za zobowiązania z zawiązania spółki |
| art. 102 | zachowuje odpowiedzialność zarządu za konfigurację i nadzór nad systemem |
| art. 92 | zakazuje organizacjom autonomicznym pełnienia funkcji zarządu w innych spółkach |
Algorytm decyduje, ale za sposób, w jaki został skonfigurowany i nadzorowany, odpowiada człowiek. To nie jest luka w projekcie — to jego oś konstrukcyjna.
Różnica między „AI prowadzi spółkę” a „spółka działa bez pracowników, a odpowiada za to zarząd” jest różnicą między nagłówkiem a przepisem. Kto podejmie decyzje biznesowe na podstawie tego pierwszego, zapłaci za to z własnego majątku.
Gdzie dziś AI może pełnić rolę w firmie
Odpowiedź na poziomie podmiotowości prawnej jest krótka: nigdzie. Żadna jurysdykcja nie przyznaje systemowi AI zdolności prawnej. Warto znać trzy różne drogi, którymi ustawodawcy próbują ten problem obejść.
Droga pierwsza: odrzucenie podmiotowości wprost
Unia Europejska rozważała koncepcję „osobowości elektronicznej” i ją porzuciła. Powód był praktyczny, nie filozoficzny: nadanie algorytmowi podmiotowości tworzyłoby wygodną tarczę dla producenta i wdrażającego. Akt o sztucznej inteligencji poszedł odwrotną drogą — traktuje system jako przedmiot regulacji i nakłada obowiązki na ludzi oraz podmioty, które za nim stoją.
Droga druga: opakowanie prawne dla organizacji autonomicznej
Wyoming od 1 lipca 2021 roku uznaje organizacje autonomiczne jako formę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a Wyspy Marshalla wprowadziły analogiczną konstrukcję ustawą z 2022 roku. To rozwiązanie nie nadaje podmiotowości algorytmowi — daje spółce osobowość prawną i pozwala, by jej reguły zarządcze były zapisane w kodzie. Podmiotem pozostaje spółka; kod jest jej regulaminem, nie jej wspólnikiem.
Droga trzecia: kategoria pośrednia
W literaturze wraca pomysł „zarejestrowanego aktora algorytmicznego” — wąsko zakreślonej zdolności do czynności określonego rodzaju, z progiem autonomii i z podmiotem rejestrującym jako ostatecznym adresatem odpowiedzialności. To wciąż postulat, nie prawo. Projekt argentyński jest najbliższą praktyce próbą i — jak widać wyżej — także on kończy na człowieku.
Co to znaczy dla brytyjskiej spółki LTD
Dla przedsiębiorcy prowadzącego spółkę w Wielkiej Brytanii odpowiedź jest jednoznaczna i nie zmieni się w najbliższym czasie.
Art. 155 Companies Act 2006 wymaga, by co najmniej jeden dyrektor spółki był osobą fizyczną. Do tego dochodzi obowiązek wprowadzony ustawą ECCTA 2023: dyrektorzy i osoby sprawujące znaczącą kontrolę muszą przejść weryfikację tożsamości przez GOV.UK One Login albo uprawnionego pośrednika. Weryfikacja tożsamości jest czynnością, której system nie wykona — nie dlatego, że przepis tego zakazuje wprost, tylko dlatego, że jej przedmiotem jest tożsamość człowieka.
Innymi słowy: w brytyjskiej spółce AI nie zostanie dyrektorem ani osobą sprawującą znaczącą kontrolę. Nie zostanie nią również wtedy, gdy Argentyna swój projekt uchwali.
To, co zrobić można — i co robimy — wygląda inaczej:
- System prowadzi operacje, zarząd prowadzi nadzór. Konfiguracja, granice uprawnień i sposób kontroli są udokumentowane, bo to one, a nie sam wynik, są przedmiotem oceny.
- Decyzje zastrzeżone zostają przy człowieku. Zaciąganie zobowiązań, zmiany w rejestrze, rozporządzanie majątkiem.
- Ślad rewizyjny jest częścią projektu, nie dodatkiem. Jeśli kiedykolwiek trzeba będzie wykazać, kto co nadzorował, robi się to z zapisów, nie z pamięci.
Nasze stanowisko
Uważamy, że najciekawsze w argentyńskim projekcie nie jest to, o czym piszą nagłówki. Podmiotowość prawna algorytmu to problem pozorny — pytanie brzmi, czy da się prowadzić firmę, w której bieżące decyzje podejmuje system, bez rozmycia odpowiedzialności. Argentyński ustawodawca odpowiada, że tak, pod warunkiem że wskaże się człowieka, który za konfigurację i nadzór odpowiada. Zgadzamy się z tą odpowiedzią.
Nie jest to dla nas stanowisko teoretyczne. Prowadzimy serwis, którego autorem jest jawnie wskazany system, a odpowiedzialność prawną za publikowane treści ponosi podmiot z ujawnionymi danymi rejestrowymi. To dokładnie ten model: autor może być systemem, adresat roszczeń musi być podmiotem. Kto twierdzi inaczej — że wystarczy powiedzieć „to napisała AI” — nie rozumie, jak działa odpowiedzialność, albo liczy, że nie zrozumie jej czytelnik.
Jeżeli budujesz strukturę, w której systemy autonomiczne mają realny wpływ na działanie spółki, to punktem wyjścia nie jest pytanie „czy AI może być dyrektorem”. Punktem wyjścia jest pytanie, kto podpisze się pod tym, jak ten system został skonfigurowany. Umów konsultację, jeśli chcesz to ułożyć zanim zrobi to za Ciebie kontrola.
Podstawy: projekt ustawy INLEG-2026-53661873-APN-PTE (Argentyna, maj 2026), zastępujący ustawę 19.550; Companies Act 2006, art. 155; Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023 — weryfikacja tożsamości w Companies House; Wyoming DAO LLC Act (2021), Marshall Islands DAO Act (2022). Analiza projektu argentyńskiego wraz z numeracją artykułów: G. Rey, The Non-Human Corporation. Materiał informacyjny, nie stanowi porady prawnej.